«سراج24»،این روزها نیاز به حمایتهای اقتصادی و اجتماعی از گروههای آسیبپذیر بیش از پیش ضروری مینماید. ناگفته پیداست که فشارهای اقتصادی بهدنبال خود پیامدهای اجتماعی متعددی هم دارد که کارشناسان معتقدند باید با تجزیه و تحلیل این پیامدها بهدنبال ارائه راهکاری برای کمرنگ کردن تبعات آن بود. افزایش سرقتهای خرد در کشور، بالا رفتن آمار نزاعهای خیابانی، طلاق و... نمونههایی از پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم افزایش هزینههای زندگی است.
البته این یک روی سکه است،روی دیگر ماجرا حذف برخی از اقلام از سبد مصرفی اقشار کم درآمد است که به علت افزایش مخارج زندگی رخ داده است. حذف برخی از این اقلام مثل هزینه تحصیلات عالی میتواند سبب شود که این افراد فرصتهای بالقوه پیشرفت را از دست دهند و این موضوع به افزایش نابرابریهای اجتماعی هم منجر میشود. به هر حال اخبار خوبی که در روزهای گذشته مبنی بر همفکری دولت و مجلس برای حمایت از اقشار ضعیف و کم درآمد منتشر شده، نویدبخش عزم جدی مسئولان برای حمایت از دهکهای پایین است که طی دو سال اجرای قانون هدفمندسازی یارانهها و افزایش تورم با مشکلات معیشتی مواجه شدهاند.
افزایش نرخ تورم از موضوعاتی است که همواره باعث ایجاد نگرانیهایی در میان دهکهای پایین جامعه میشود، تورمی که براساس پیشبینیهای بانک مرکزی در سالجاری از فروردین تا دی ماه امسال همواره افزایشی بوده و این نرخ از 21.8 درصد ابتدای سال به 28.7 درصد در دوازده ماهه منتهی به اولین ماه زمستان 91 رسیده است.
برآوردهای بانک مرکزی حاکی از آن است که به احتمال زیاد، نرخ تورم در دوازده ماهه منتهی به اسفندماه (متوسط سال 91) به 32 درصد خواهد رسید. تورمی که می تواند پیامدهای اجتماعی خاص خود را هم به دنبال داشته باشد و به همین دلیل ضرورت توجه به اقشار پاییندست را بیشتر از گذشته میکند.
*افزایش آسیبها با نابسامانی اقتصادی
دکتر «امانالله قراییمقدم» جامعه شناس با بیان این نکته که اقتصاد یکی از عوامل موثر در همه زمینههای اجتماعی است به تهران امروز میگوید: «وقتی اقتصاد جامعه نابسامان باشد همه عوامل اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و ... تحتتاثیر آن قرار میگیرند و زمانی که تعداد اقشار ضعیف و آسیبپذیر در جامعه زیاد و شکاف طبقاتی افزایش پیدا کند انواع آسیبها چون طلاق، تاخیر در سن ازدواج، دزدی، فحشا، جرایم خرد و کلان، بحران سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و ... به وجود میآید.»
این استاد دانشگاه با بیان این نکته که شکم گرسنه گوش شنوایی ندارد تصریح میکند: «بنا به فرمایشات حضرت علی(ع) از هر دری که فقر وارد میشود از در دیگر ایمان خارج میشود؛ بر این اساس وقتی عده زیادی از مردم نتوانند از پس هزینههای زندگی بربیایند دچار انواع مصائب میشوند و مشکلات عدیدهای برای کشور به وجود میآید.
کی از دلایلی که در کشورهای اروپایی نیز اعتراضات زیادی انجام میشود بیکاری و فقر است؛ در نتیجه میتوان گفت که همه عوامل از تولید تا مصرف تحتتاثیر اقتصاد قرار دارند.»
وی تصریح میکند: «کشور ما از نظر منابع اقتصادی، علمی، تکنولوژی و... ثروتمند است اما توزیع ناعادلانه ثروت باعث شده تا دچار توسعهنیافتگی در بعضی بخشها باشیم، این درحالی است که باید حمایت زیادی از طبقات مستضعف انجام شود اما برای این کار باید برای بیکاران اشتغال ایجاد کرد و سطح درآمد آنها را بالا برد نه اینکه در قبال بیکاری به آنها پول پرداخت شود.»
این استاد دانشگاه تاکید میکند: «هر چقدر بتوانیم وضع تولید را در کشورمان رونق ببخشیم میتوانیم شاهد تقاضاهای بیشتری برای سرمایههای انسانی و در نتیجه کاهش بیکاری در بین جوانان تحصیلکرده باشیم. اگر افق اقتصادی کشور را در بخش تولید به درستی تعریف کنیم و کار را به کاردان بسپاریم میتوانیم سرمایهگذاری بیشتری داشته باشیم و بخش تولید را پر رونقتر کنیم. در این صورت است که میتوانیم شاهد کاهش آسیبهای اجتماعی در جامعه باشیم.»
قرایی مقدم با اشاره به بیکاری جوانان تحصیلکرده میگوید: «روند فزاینده رشد طلاق و کاهش ازدواج، افزایش سه برابری جمعیت سیگاری در زنان، افزایش خرید و فروش اعضای بدن، افزایش 50 درصدی زندانیان مهریه نسبت به سال قبل، کاهش سن اعتیاد به 15 تا 16 سال و کاهش جمعیت فعال و رشد فعالیتهای غیر رسمی و مشکلات اجتماعی دیگر از این دست به راحتی میتواند از طریق سیاستگذاریهای اقتصادی از بین برود. اگر مشکلات اقتصادی نباشد و پدران و مادران مجبور نباشند چند شغله بوده یا ساعات طولانی را سر کار باشند، قطعاً وقت بیشتری برای رسیدگی به امور فرزندان خود دارند.»
*افزایش فقر و بیکاری با تورم
دکتر «مهدی تقوی» اقتصاد دان نیز با بیان این نکته که تورم باعث افزایش فقر و بیکاری در جامعه شده است، به تهران امروز میگوید: «اجرای طرح هدفمندی یارانهها باعث شد تا بخش تولید در کشور دچار نابسامانیهای زیادی شود و بهدنبال آن افزایش بیکاری و فقر نمود بیشتری پیدا کند.» وی با بیان این نکته که بعد از اجرای هدفمند شدن یارانهها قرار بود دولت 30 درصد از هدفمندی یارانهها را به بخش تولید بدهد، میگوید: «متاسفانه این وعده هیچگاه عملی نشد و به دلیل گران شدن حاملهای انرژی، هزینه صنعت بالارفته است و وضعیتی به نام رکود-تورم در اقتصاد به وجود آمده که باعث شده تا بدترین وضعیت اقتصادی را در کشورمان شاهد باشیم.
این موضوع به این معنی است که برای نیروی کار درآمد ایجاد نمیشود، تولید بنگاهها کاهش و نرخ تورم و بیکاری افزایش پیدا میکند. بهدنبال بالا رفتن هزینهها کارخانهها و کارگاههای تولیدی نه تنها نرخ تورم که نرخ بیکاری نیز افزایش پیدا کرد و بهدنبال این موضوع شاهد آسیبهای اجتماعی زیادی از قبیل قبیل اعتیاد، افزایش سرقت، زورگیری و ... در جامعه هستیم.»
وی با یادآوری این نکته که یارانهها ثروت ملی است و باید بهگونهای خرج شود که مردم بتوانند به واسطه آن کار کرده، درآمد داشته و زندگی کنند، میگوید: «دولت باید خود را موظف کند تا خللهایی که در زندگی مردم به واسطه هدفمندی یارانهها ایجاد شده را جبران کند چرا که مردم توقع داشتند با هدفمندی یارانهها شاهد رونق هر چه بیشتر اقتصادی در کشور، از بین رفتن تورم و بیکاری و کاهش فقر باشند اما درعمل این اتفاق نیفتاد.این درحالی است که درآمدهای ناشی از فروش نفت نیز در کشور به گونهای نیست که متناسب با چند برابر شدن هزینههای زندگی باشد و روز به روز بر تعداد افراد بیکار افزوده میشود.»
*سیاستهای نسنجیده هدفمندی
عدالت اقتصادی موضوع دیگری است که تقوی به آن اشاره میکند و میگوید: «عدالت موضوعی بین توزیع ثروت و شکوفایی اقتصادی است. در این نوع عدالت هر فردی به اندازه زحمتی که میکشد پاداش میگیرد و نه بیشتر. در این نوع عدالت به هیچ عنوان افراد بدون زحمت کشیدن نمیتوانند هزینهای کسب کنند.»
به گفته این استاد دانشگاه،حذف یارانه، زمانی میتواند اتفاق بیفتد که برای تمام افراد بیکار اشتغال ایجاد و امکانات برابر برای افراد در نظر گرفته شود،در غیر این صورت حذف یارانهها یا با شکست مواجه میشود یا به صورت ناقص ادامه راه میدهد.
استاد اقتصاد دانشگاه علامه با اشاره به اقتصاد انگلستان در زمان قبل از نخستوزیری تاچر که دولت در اقتصاد مداخله میکرد، میگوید: «در این اقتصادها تمام افراد از حداقلهای زندگی برخوردارند و اگر فردی به دلایلی نمیتواند کار کند دولت وظیفه دارد خرج او را تقبل کند همانطور که در اقتصاد کشورهایی چون آمریکا دولت وظیفه خود میداند که به افراد مسن که توانایی کار کردن ندارند، کمک کرده و به این افراد رسیدگی کند.»
وی با بیان بحث اقتصاد آزاد تاکید میکند: «اقتصاددانان معتقد به آزادی اقتصادی عقیده دارند که بهدنبال آزاد بودن اقتصاد باید مالیاتها نیز کمتر شود تا کسب و کار رونق بگیرد و بر این عقیدهاند که پول نفت در کشور خرج میشود اما در عوض مردم گاز را به قیمت دیگر کشورها خریداری میکنند اما هیچگاه این نکته را به مردم نمیگویند که اگر قرار است مثلا گاز را همانند کشورهای اروپایی خریداری کنند در همان قاره میزان حقوق و مزایای شهروندان چقدر است و چرا قیمت حاملهای انرژی بالاست.»
تقوی با انتقاد از این سیاست اقتصادی تصریح میکند: «دولت باید از افرادی که به دلایل مختلف در فقر به سر میبرند حمایت کند اما به نظرم اگر دولت رشد اقتصادی 15 درصدی هم داشته باشد – که ما هیچ وقت به این رشد اقتصادی نرسیدیم – اما یک عده از افراد نتوانند غذای شبشان را تامین کنند یا نتوانند برای بیمارشان دارو تهیه کنند، این رشد اقتصادی فایده ندارد چرا که سیاستهای هدفمندی نسنجیده اعمال شده و مشکلات اقتصادی به وجود آمده نیز به دنبال همین سیاستهای نادرست در کشور به وجود آمده است.»
وی با ابراز خوشحالی از این نکته که دولت بالاخره قبول کرده که بهرغم پرداخت یارانهها مردم همچنان مشکل دارند به تهران امروز میگوید: «باعث خوشحالی است که رئیسجمهور از مشکلات اقتصادی مردم صحبت میکند اما با این وجود پرداخت عیدانه به مردم اثری کوتاهمدت دارد.احمدینژاد با اینکه میگوید مردم مشکل دارند در عین حال باید این موضوع را هم اطلاعرسانی کند که این اشکال ناشی از اجرای هدفمندی یارانههاست اما متاسفانه این نکته را هیچگاه به زبان نمیآورد.گران شدن حاملهای انرژی و سایر ملزومات زندگی باعث شده تا مشکلات مردم روز به روز بیشتر شود که همه آنها از نتایج هدفمندی یارانه هاست؛اگر وضع بههمین منوال پیش رود،افزایش نرخ تورم سبب آسیبهای اجتماعی متعدد در جامعه خواهد شد.»
